Rapor: “Yabancı Arşivler Işığında Osmanlı Araştırmaları”

13179417_10154082733717787_5977231147297745745_n

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde gerçekleştirilen çalıştay, son dönemde doktora düzeyinde İspanyol arşivlerinde çalışan Serdar Tabakoğlu, Venedik arşivinde çalışan Volkan Dökmeci ve  İngiliz arşivlerinde çalışan Abdülmennan Altıntaş gibi üç değerli araştırmacıyı bir araya getirdi.

Osmanlı tarihi üzerine çalışmalarında İspanyol arşivleri üzerine yoğunlaşan ve “Akdeniz’de Osmanlı-İspanya Rekabeti, 1560-1574: Teşkilat, Denizgücü ve Savaş” başlıklı bir doktora çalışması hazırlayan H. Serdar Tabakoğlu, öncelikle İspanya’da Madrid Deniz Müzesi Arşivi (Archivo de Museo Naval de Madrid) ve Simancas Arşivi’nde (Archivo General de Simancas) geçirdiği araştırma döneminden bahsetmiştir.

Kaynaklar arasında, Madrid Deniz Müzesi Arşivi’nde ağırlıklı olarak XVIII ve XIX. yüzyılları içeren belgeler yer almasına rağmen XVI ve XVII. Yüzyılı konu alan Navarrete, Barutell ve Vargas Ponce koleksiyonları dikkat çekmektedir. Bu koleksiyonlar içinde coğrafi keşifler, deniz seyahatleri, donanma teşkilatı, gemi inşa faaliyetleri, kraliyet idaresine giren filoların sözleşmeleri, talimatlar, emirler, görevlendirmeler, filoların idaresi, korsanlara karşı alınacak önlemler ve deniz savaşları gibi konu başlıkları yer almaktadır.

13174105_10154083503677787_6015220441378891495_n

Kadırgaların ne kadar mürettebata sahip olması ve nasıl donatılması gerektiğine dair önerileri içeren raporlar, filoların Türk tehdidine karşı nasıl kullanılması gerektiği ilgili görüşler bu koleksiyonlarda yer almaktadır. XVI. Yüzyılın ikinci yarısında Akdeniz’de gerçekleşen deniz seferleri ilgili kapsamlı değerlendirme raporları da Madrid Deniz Müzesi Arşivi koleksiyonları içinde yer almakta ve önemli bilgiler vermektedir.

Tabakoğlu, bu raporlar arasında İspanyol komutanların Cerbe, Malta ve İnebahtı savaşları ile ilgili değerlendirmelerini Osmanlı-İspanyol ilişkilerinin seyri ve rekabet bağlamında özellikle vurgulamaktadır.

Avrupa’daki en zengin ve en önemli belge koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapan Simancas Arşivi ise XVI. Yüzyıldan XVIII. Yüzyıl sonlarına kadar İspanyol Monarşisine ait her türlü idari, askeri ve ekonomik mekanizmanın ürettiği belgeleri içermektedir.

Tabakoğlu, XVI. Yüzyılda Akdeniz’de Osmanlı-İspanya rekabetini konu alan çalışması için “Guerra y Marina (Savaş ve Denizcilik)”, “Varios/Galeras (Çeşitli/Kadırgalar)”, “Estado/Armada y Galeras (Devlet/Donanma ve Kadırgalar)” ve Estado/Venecia koleksiyonlarının 1560-1574 tasniflerini taramış ve bu serilerde yer alan belgelerin sadece İspanya donanmasına dair belgeleri değil, Osmanlı deniz tarihine ilgi duyan ve Osmanlı donanmasını araştırmalarının ilgisini çekebilecek, donanmaya dair rapor ve değerlendirmeleri de barındırdığını vurgulamaktadır.

13177047_10154083504857787_4963153515358357192_n

Bu seriler içinde İspanyol kadırga filolarının idaresi, komutanlara verilen emirler, deniz seferlerinin hazırlıkları, Doğu’dan gelen istihbarat raporları yer almaktadır. Sonuç olarak İspanyol arşivleri İspanyol Monarşisini ve kurumlarını daha iyi anlamak ve Osmanlı İmparatorluğu ile daha sağlıklı bir mukayese yapma imkânını bize sunmaktadır.

Osmanlı tarihi üzerine çalışmalarında Venedik arşivleri üzerine yoğunlaşan ve “İstanbul’da Venedik Dragomanları ve Dil Oğlanları: 1551-1797” başlıklı doktora tezi hazırlayan Volkan Dökmeci’nin Venedik Devlet Arşivi’nde yürüttüğü araştırma, dragoman ve dil oğlanlarının diplomatik önemi ve kabiliyeti etrafında şekillenmiştir. Ona göre, Venedik dragomanları ve dil oğlanları, diğer milletlerden olan meslektaşları gibi alelade tercümandan ziyade öncelikle devlet görevlisi ve diplomatik aktör olarak görülmelidir.

Venedik Devlet Arşivi’nde bulunan Archivio Proprio Costantinopoli (İstanbul Arşivi), Senato Deliberazioni (Senato Kararları), Cinque Savii (Beş Beyler) başlıklı dosyalardaki evraklar, dragomanların müzakerelerdeki rolü ve etkisini ortaya koymanın yanında, onların Osmanlı toplumundaki yeri, ekonomik durumu, tercümanlık mesleğinin hukuki işleyişi ve dil oğlanlarının eğitimi hususunda pek çok malumatı ihtiva etmektedir. Dragoman ve dil oğlanlarının adlarının önüne gelen “fedelissimo” (çok sadık) ve “ministro” (temsilci, vekil) unvanları, onların diplomatik aktör olduğunun kanıtıdır. 1551-1797 seneleri arasında görev alan dragoman ailelerinin mensupları, Kuzey Afrika’dan Dalmaçya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada müzakereleri yönetmekle vazifelendirilmiştir.

13220844_10154083506282787_2925765451847680152_n

Arşivdeki belgeler, 18. yüzyılda Tunus, Cezayir ve Fas’ta konsolosluk görevini ifa eden birkaç dragoman ve dil oğlanından bahsetmektedir. 16. 17. ve 18. yüzyıllarda diplomasinin merkezi olan İstanbul, Venedik tercümanlarının daimi görev mahallidir.

Osmanlı tarihi üzerine çalışmalarında İngiliz arşivlerinden yararlanan ve “Kızıldeniz’den Akdeniz’e: Ticaret, Diplomasi ve Güzergâhlar: 1600-1700” adlı bir doktora tezi hazırlayan Abdulmennan Mehmet Altıntaş ise, öncelikle İngiltere’de bulunan arşiv ve kütüphanelerin Osmanlı tarihi çalışmaları için nasıl kullanılabileceği üzerinde durmuştur. Ona göre, İstanbul’da ve diğer Osmanlı şehirlerinde görev yapmış elçi ve konsoloslar tarafından kaleme alınmış yazışmalar ve raporlar bugün bu arşivlerde bulunan en dikkate değer malzemedir. Özellikle de ticari konular başta olmak üzere Osmanlı Devleti’yle ilgili çeşitli alanlarda bilgi ihtiva ettiği gibi denizci ve tüccarlar tarafından hazırlanmış raporlar da Osmanlı tarihini farklı bir pencereden takip etmeye imkân sunmaktadır.

 

 

 

Bunlar da ilginizi çekebilir...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir